In de vorige blog is ondermeer geschreven over de wijze waarop slachtoffers en omstanders in geweldssituaties niet reageren. Toch zijn er ook succesverhalen. Die succesverhalen halen de media meestal niet, maar toch zijn ze van belang ter lering en ter promotie van actief ingrijpen.

Zo is er een voorbeeld op de website van het Openbaar Ministerie te vinden waar winkelpubliek een beroving voorkomt. Op het moment dat omstanders zich gaan bemoeien met een tweetal dat een ruit inslaat, nemen beiden de benen. Omstanders weten het duo te achterhalen en in bedwang te houden tot de politie arriveert. Dergelijk gezamenlijk actief ingrijpen vereist dat iemand erin slaagt anderen te mobiliseren, maar wat als niemand weet hoe dit aan te pakken?

Hier ligt letterlijk en figuurlijk de pijn. Het slachtoffer of een omstander moet de afwachtende houding van meerdere omstanders weten te doorbreken - een afwachtende houding ingegeven door onzekerheden in een onoverzichtelijke omgeving die wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van onbekenden. Het blijkt dat wanneer er niet is verteld hoe mensen moeten handelen, ze ook niets (kunnen of willen) doen. Er wordt in de praktijk pas actie ondernomen op het moment dat het veelal te laat is om nog te ontsnappen. Slachtoffers van bijvoorbeeld een tunnelbrand (lees: geweld) blijven eerst naar de rookontwikkeling (lees: ruzie) kijken. Ze komen pas in beweging als ze het vuur (lees: neergestoken slachtoffer) zien, waarna het vaak te laat is om te ontsnappen aan de gevolgen.

Op de achtergrond sluimert de risicoperceptie, dat wil zeggen, de inschatting van de kans zelf slachtoffer te worden of als dader te worden berecht. Een voorwaarde voor een tijdig en doeltreffend ingrijpen door kandidaat-slachtoffers of omstanders is dat zij in de eerste plaats erin slagen tot een lage risicoperceptie te komen. In de tweede plaats moeten zij op het moment suprême in ieder geval razendsnel gebruik kunnen maken van antwoorden op de volgende vragen:
• hoe tijdens het verloop van een incident met succes de spanning te temperen?
• op welke wijze kunnen omstanders worden betrokken bij een incident?

Maar is het reëel om mensen dit bij te brengen?