Veiligheid heeft twee kanten: feitelijke veiligheid en de beleving van veiligheid. Het eerste noemen we objectieve veiligheid en het tweede subjectieve veiligheid. Subjectieve veiligheid is onder onderzoekers berucht, omdat het zo ontzettend moeilijk te meten is.

In de Politiemonitor en later in de Rijksmonitor Veiligheid wordt al sinds 1993 aan tienduizenden Nederlanders gevraagd: “Voelt u zich wel eens onveilig? Zo ja, is dat altijd, vaak, soms of bijna nooit?” Ongeveer een kwart van de Nederlanders blijkt zich wel eens onveilig te voelen.

Maar als je daarna vraagt of men zich wel eens onveilig voelt als men alleen op straat in het donker loopt, voelen meer mensen zich onveilig. Kennelijk meet de algemene vraag dus niet alle aspecten van onveiligheidsgevoelens.

Pas als je respondenten ‘triggert’ met concrete omschrijvingen van enge situaties, realiseren ze zich dat ze zich ook wel eens onveilig voelen. En zo gek is dat ook eigenlijk niet. Waarom zou iedereen rationeel moeten kunnen praten over zoiets subjectiefs als onveiligheidsgevoelens?

Deze vraagstelling heeft dan ook flink wat kritiek gekregen. Vooral omdat niet duidelijk is wat je er eigenlijk mee meet. Meet je de angst voor criminaliteit in het algemeen, voor een inbraak, een beroving of een verkrachting?

Misschien zegt de vraag wel iets over de maatschappelijke toestand in het algemeen of over de toekomstverwachting van de respondent. Als mensen het idee hebben dat normen en waarden te grabbel worden gegooid, zou dat best eens tot meer onveiligheidsgevoelens kunnen leiden. Of zegt het iets over de angst om in je eentje de straat op te gaan?

Een ander probleem met deze algemene vraag is dat het niet duidelijk is wat je als overheid, politie of buurtwerker moet doen om mensen zich veiliger te laten voelen. Moet je boeven vangen? Fietstunnels verlichten? Camera’s ophangen? Een mediacampagne houden? Of hoef je helemaal niks te doen omdat je er toch geen invloed op hebt?

Daarom is een nieuw meetinstrument voor subjectieve veiligheid in ontwikkeling. Dit instrument wordt in opdracht van de Europese Unie ontwikkeld door de Universiteit van Salford. Mensen krijgen foto’s te zien van alledaagse situaties en ze geven bij elke foto aan hoe veilig ze zich zouden voelen in die situatie.

De ene foto laat een groen parkje zien en op een andere foto zie je hetzelfde parkje, maar dan met een grote hoeveelheid zwerfvuil. Of je ziet hetzelfde parkje, maar dan ’s nachts. Weer een andere foto laat twee Hells Angels zien en op de volgende foto zie je dezelfde mannen, maar dan met een politieman ernaast.

Of een camera erboven. Op die manier kan je allerlei variabelen de revue te laten passeren, zonder dat je mensen vraagt zelf uit te leggen waardoor ze zich onveilig voelen. Een veelbelovende manier om het beleid op het gebied van subjectieve veiligheid concreter te maken. We wachten af.Reageren?