Het gaat niet goed met de Nederlandse politie. Een bevraging van de SP bracht vorig jaar aan het licht dat de dienders m/v zich allesbehalve kiplekker voelen, een bevinding die recentelijk is bevestigd door een enquête van EénVandaag. Teveel papierwerk, te weinig personeel, targetcultuur, krukkige informatisering waarvoor niemand in de besluitvormingsketen de verantwoordelijkheid op zich wil nemen, geen landelijke aanpak bij de bestrijding van overvallen, etc.. Geen nood: de regering-Rutte gaat een eenheid Animal Cops oprichten!

Beste noorderbuur, het moge een troost zijn: ook bij de Belgische politie is er van alles loos. Dat was 10 jaar geleden nochtans niet de bedoeling. Na decennialang geklungel, met de Dutroux-affaire (kindermisbruik en -moord) als schrijnend summum, en met Nederland als gidsland is toen beslist het politielandschap grondig om te ploegen.

Deze hervorming is nu stevig geëvalueerd in een interessante reader, samengesteld door Elke Devroe c.s.. Het bevat het door de politiek gevraagde evaluatierapport - met als 'uitgangspunt dat de opdrachtgever de politiehervorming als geslaagd beschouwt'. Plus een reeks bedenkingen vanuit de politie, de politiek en de wetenschap, aangevuld met een dubbele Nederlandse insteek.

Die officiële evaluatie is uitgevoerd door de Federale Politieraad, waarin politiemensen die dagen en nachten op het terrein draaien, niet vertegenwoordigd zijn. De beoordeling is quasi uitsluitend gebaseerd op een bevraging van het hogere echelon. Nogal evident dat de politiebonden er zich niet echt in herkennen.

Als voorzitter Willy Bruggeman van de Federale Politieraad er in het vakblad Panopticon (2009/4) en in dit boek zelf ook nog kanttekeningen bij plaatst… Twee citaten. 'Net als in Nederland heeft de politiehervorming geleid tot meer aandacht voor beleids- en planvorming. Op dit moment is niet duidelijk of dit allemaal even goed werkt en gaat werken.' En: 'Tevens wordt een groeiende kloof waargenomen tussen het beleidsniveau en de politiële werkvloer.'

Ter illustratie van dit laatste. De Koninklijke Federatie van Officieren en Hogere Ambtenaren van de Belgische Politie liet weten dat de hervorming heeft geleid tot een graaicultuur bij de veldwerkers. Boze reacties lieten niet op zich wachten. Een lezersbrief op Vacature.com: 'In de VS hebben ze hier mooie termen voor: "streetcops" en '' carpetcops". Het is duidelijk dat deze laatste groep ofwel nooit straatwerk gedaan heeft, ofwel zoveel van het hedendaagse politiewerk vervreemd zijn dat ze nu onze welverdiende vergoedingen willen gaan afnemen. Wel bedankt 'moderne managers' bij de politie.'

Ik kan me overigens wel vinden in één van de conclusies van het boek: 'Verandering is zelden gegenereerd door institutioneel denken, maar door initiatief van onderop.' Dit sluit aan bij de vaststelling van nationaal ombudsman Alex Brenninkmeijer in Buitenhof (13/12/2009), dat de professionaliteit van de politie in de allereerste plaats wordt opgebouwd tijdens de dagdagelijkse praktijk.

Jan Willems

W. Bruggeman, E. Devroe & M. Easton (eds): Evaluatie van 10 jaar politiehervorming: terugblikken naar het verleden en vooruitkijken naar de toekomst, Maklu, Antwerpen/Apeldoorn.