Ik ben een tijdje buitengaats geweest. Backpacker in het Verre Oosten. In talloze tweedehandsboekenwinkeltjes lagen opmerkelijk veel beduimelde exemplaren van de Millenium-trilogie van de overleden Zweedse misdaadauteur Stieg Larsson. Ik kocht het eerste deel voor een prikje. Liever een Larsson herlezen dan me ergeren aan Grisham of Lee Child.

In het boek krabbelde ik in de marge een grote X naast de beschrijving van een zakenman, waarmee Larssons hoofdpersonage in de clinch was gegaan: ‘He was devoting himself to fraud that was so extensive, it was no longer merely criminal – it was business.’ Wie m'n blogs leest, weet dat ik meer belangstelling heb voor criminele ondernemers dan voor de man die in een vlaag van zinsverbijstering zijn vrouw de schedel inslaat en vervolgens de politie via zijn mobieltje smeekt hem te komen arresteren.

Een verklaring voor het succes van Larsson heb ik niet echt. Spannend, jawel. Maar soms zo langdradig als het legendarische Scandinavische familie-epos over het geslacht-Björndal. Zoveel is echter zeker: crime is cool!

Tijdens m'n reis leerde ik de flutterige Amerikaanse tv-zender CI (Criminal Investigation) kennen. True Crime, 24 uren op 24, 7 dagen op 7. Het tv-scherm, als medium nog altijd belangrijker dan Facebook, bulkt wereldwijd van dit soort programma's. Er gaat geen dag voorbij of de kijker wordt geconfronteerd met een politieman die jacht maakt op een misdadiger, een cold case die wordt heropend, het verslag van een proces… Over het imitatiegedrag van sommige kijkers en de nefaste gevolgen voor het onveiligheidsgevoel van de burger wil ik het nu maar niet hebben.

Een ander aanwijzing voor de misdaadhype is de houding van de intellectuele schare. Die is nooit te beroerd om te discrimineren, zoals weer blijkt uit het ontluisterend interview met Petrus Van Duyne in Crimelink (januari 2011) over Nederlandse criminologen. Die intelligentia vond misdaadverhalen vroeger maar niks. Niet verdiepend, slechts bedoeld om het domme plebs te vermaken. Vandaag de dag zijn Larsson, Morse, Rebus en andere ook het onderwerp van gesprek onder geletterde mensen.

Die misdaadrage heeft alles te maken met het feit dat instituties die in het verleden een voorname rol speelden voor de samenhorigheid binnen de samenleving (gezin, onderwijs, kerk, verenigingsleven…) fors aan invloed hebben ingeboet, een ontwikkeling die ook de exhorbitante bonussencultuur in de hand heeft gewerkt. Ter compensatie wordt, om orde op zaken te stellen, alle heil verwacht van een toenemende penalisering: 'Straf ze!'

In zo'n tijdsgeest wordt de crimefighter een heuse held, zijn chroniqueur een bestsellerauteur.