Goed en fout zijn inwisselbaar. Daarom is Zwartboek zo’n goede film. Hij laat zien dat er vele schakeringen grijs zijn en dat pure zwart-wit niet voorkomt.

Die inwisselbaarheid vinden we ook in de studie Overtredende overheden (Huberts e.a., 2005). Deze studie gemaakt in opdracht van de Stuurgroep Handhaving op niveau die is ingesteld naar aanleiding van de discussie over falend toezicht (Enschede, Volendam e.a.).

Hoe komt het dat toezicht en handhaving falen? Er zijn in de literatuur vele verklaringen naar voren geschoven. Maar nimmer is de vinger met een chirurgische precisie gelegd op het feit dat de overheid zelf stelselmatig overtredingen begaat en in de handhaving het bekende eigen straatje schoongeveegd, als in dit boek.

Enkele conclusies van Huberts c.s.:
•    overheidsorganisaties overtreden met regelmaat bestuursrechtelijke en – in mindere mate – strafrechtelijke regels;
•    dit geldt voor alle overheidsniveaus (lokaal, provinciaal en landelijk);
•    milieu wordt steevast genoemd als beleidsterrein, maar het fenomeen doet zich op alle beleidsterreinen;
•    er is niet vaak sprake van ontdekking, opsporing en vervolging van strafrechtelijke regelovertreding door overheden;
•    overheden weten hun verantwoordelijkheden op het terrein van de handhaving slechts ten dele waar te maken. Er is binnen de overheid nog steeds sprake van een handhavingtekort;
•    de handhaving ten opzichte van de afdelingen van de eigen organisatie of andere overheidskantoren is doorgaan minder strikt dan de handhaving van derden. Het belang ervan wordt soms betwist en handhavers stuiten op extra drempels;
•    overheidsinstanties onderscheiden zich feitelijk – uitzonderingen daargelaten – niet positief van private partijen wanneer het gaat om overtreden van voor alle organisaties geldende regels.  

Als we de spreekwoordelijke laagjes afpellen van de abstracte taal waarmee wij goed en fout verwoorden ( "georganiseerde misdaad", "onveiligheid", "terrorisme" etc.) dan komen grijsschakeringen in beeld en zijn goed en fout tot op zekere hoogte inwisselbaar.

Maar, wie wil dat nu eigenlijk weten?