Ik ben onderzoeker en ik onderzoek veiligheid en criminaliteit. Dat is leuk werk: ik zoek uit hoe dingen werken en daar word ik nog voor betaald ook.

Maar wat blijkt?

Veel onderzoek komt niet verder dan het intrappen van open deuren. Zelfs het wetenschappelijke onderzoek dat in opdracht van het Ministerie van Justitie wordt verricht helpt ons – ik schrijf het wat gechargeerd op – eigenlijk nauwelijks verder. In een zelfonderzoek zette het Ministerie de opbrengsten van drie jaar wetenschappelijk onderzoek op een rij.

Helaas blijkt dat er relatief zelden sprake is van interventies die rechtstreeks zijn gericht op verandering van het gedrag van burgers. Veel vaker blijkt er sprake te zijn van speciale projecten, financiële sturing, sturing van ketens, innovatie of wetswijzigingen.

Al die activiteiten leiden tot een boel productie (output), maar de beoogde projectdoelen lijken vooralsnog niet te worden bereikt. Dus we doen van alles en daar zijn we razend druk mee, maar we komen eigenlijk nauwelijks toe aan de vraag waar het om draait: het bevorderen van orde in onze samenleving en wel zo dat rechtvaardigheid, veiligheid en saamhorigheid voorop staan.

Hoe komt dat toch? Volgens mij deels doordat we met z’n allen zo gespecialiseerd zijn geworden.

De verdeling van taken over verschillende ministeries – en zelfs over allerlei speciale afdelingen binnen ministeries – leidt er toe dat middelen tot doel worden verheven. Het gaat niet meer om de vraag hoe je uitgaansgebieden veilig kunt maken, maar hoe de politie in de grote stadscentra omgaat met haar geweldsinstructie na middernacht.

We vragen ons niet meer af hoe we het milieu schoner krijgen, maar hoe de controles bij grote scheepswerven moeten worden uitgevoerd als het harder waait dan windkracht vijf. Het zijn maar een paar willekeurige voorbeelden, maar u begrijpt hopelijk wel wat ik bedoel.

Begrijp me goed: ik beweer niet dat onderzoek naar details nutteloos is: het grote openbaart zich vaak in het kleine. Het probleem is alleen dat de stap terug naar het grotere geheel bijna nooit wordt gezet.

Daarom was ik zo blij met het rapport Onzekere veiligheid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Zij hebben onderzocht hoe Nederland omgaat met risico’s van water, voedsel, transport en nog veel meer. Kortom: bijna alle risico’s die je maar kunt bedenken. En wat kwam daar uit? Een samenvatting van een paar pagina’s (het persbericht was zelfs maar één pagina waar eigenlijk alles op stond!) en een paar concrete aanbevelingen.

En passant geeft de WRR zelfs het advies de Grondwet aan te passen. Een inspirerend stuk voor iedereen die zelf wel eens onderzoek doet en de uitkomsten moet opschrijven.