Adriaantje is de naam van een vermaard oliebollenkraam op de Antwerpse Sinksenfoor, de jaarlijkse grote kermis die ook veel Nederlandse pretmakers lokt. Dit vijf weken durende volksfestijn gaat vanaf Pinksterdag traditioneel door op de Gedempte Zuiderdokken, een groot plein in Antwerpen-Zuid op wandelafstand van het historisch centrum.
Enkele buurtbewoners is evenwel naar de rechter gestapt. De kermis veroorzaakt veel overlast en moet verdwijnen, aldus hun klaagzang. Meer dan 10.000 friends hebben ondertussen via Faceboek laten weten dat ze het daar hoegenaamd niet mee eens te zijn.

Het sociaal profiel van Antwerpen-Zuid is de afgelopen jaren fors veranderd. Het is een trendy buurt geworden voor bobo’s en andere beter geschoolde/betaalde middenklassers. Het bruine volkscafé waar je een lekker schuimend ‘bolleke Koninck’ kon drinken, is verdrongen door de lounge-bar waar genipt wordt aan een glaasje wijn. Ooit is zelfs het idee gelanceerd het plein terug open te breken om er een haven voor peperdure plezierboten in te richten.

Een websitelezer: 'Ik heb meer dan 10 jaar in de wijk gewoond en heb nooit last gehad van 'de foor.' Ik ben er moeten vertrekken door toedoen van het soort van mensen die nu ook de Sinksenfoor weg willen. Een projectontwikkelaar die er nog meer en nog duurdere lofts wil neerpoten, maar de foor als een hinderpaal ziet. Een galerijhouder die vindt dat de foor iets is dat beneden de waarde is van zijn klanten en top of the bill ook nog een paar die niet eens in de bewuste wijk wonen en dus onmogelijk last kunnen hebben. Het doet mij denken aan het verhaal met die kindercrèche ergens vorig jaar. Toen was er ook één buurtbewoner die een crèche heeft laten sluiten via de rechtbank omdat de kinderen teveel lawaai maakten. Hier zal het dezelfde kant op gaan zeker?”

Inmiddels heeft de Belgische federale minister van Binnenlandse Zaken aangekondigd de regelgeving inzake de bestrijding van overlast aan te scherpen door de uitbreiding van het actieradius van de Gemeentelijke Administratieve Sanctie (GAS), waarbij het foute gedrag niet strafrechtelijk maar bestuurlijk wordt afgehandeld.

‘Overlast’ heeft in het veiligheidsdiscours een belangrijke plaats veroverd. Het past wonderwel goed in de overdreven aandacht voor onveiligheidsgevoelens, die niet noodzakelijk overeenstemmen met de werkelijke onveiligheid. Dit wordt bovendien dermate aangejaagd door de media dat politici zich geroepen voelen er gespierde verklaringen over af te leggen. Maar wie bepaalt wat er onder overlast moet worden verstaan? Wat voor mijn buurman overlast is, is dat niet noodzakelijk voor mij. De controverse over de Antwerpse Sinksenfoor toont bovendien aan hoe sociaal discriminerend de aanpak van overlast kan zijn.

Ondanks alle nobele bedoelingen die aan de bestrijding van overlast ten grondslag liggen, wordt een groeiende groep burgers er ten onrechte door gecriminaliseerd en is het een handig middel voor de machtsuitbreiding van de overheid – een overstapje naar een heuse politiestaat?

Over dit onderwerp publiceerde de Belgische criminologe Elke Devroe ‘A Swelling Culture of Controle? De genese en toepassing van de wet op de gemeentelijke administratieve sancties in België’ (Maklu), waarin ook aandacht voor de Nederlandse aanpak.