'Er komen nieuwe gevangenissen bij en in afwachting huren we voor 40 miljoen per jaar cellen in Tilburg. Ik zou dat geld liever besteden aan preventie.' Zegt Freddy Troch. Hij heeft vroegtijdig een punt gezet achter zijn loopbaan bij de Belgische justitie. Het weegschaaltje van Vrouwe Justitia is vastgeroest, maar niemand doet er wat aan, meent hij. Enkel de Nederlandse schatkist vaart er wel bij.

Troch was onderzoeksrechter, voorzitter van het toezichtscomité op de politiediensten, zittend rechter, lid van de Commissie voor de Modernisering van de Rechterlijke Orde. Vanop de eerste rij zag hij hoe mank de strafuitvoering loopt, hoe de informatisering een griezelig dure flop werd, hoe slachtoffers nog altijd in de kou blijven staan,… De magistraat op ruste wijst met de vinger naar de politici. Terecht, want politici zijn niet alleen wetgever, ze moeten Justitie ook de wapens geven om de naleving ervan af te dwingen. Helaas, veel populistische gewauwel maar weinig daadkracht.

Let op de jaartallen. Troch verwieft bekendheid als onderzoeksrechter in het dossier van de Bende van Nijvel. Dat tuig slachtte midden jaren 1980 liefst 28 mensen af, het merendeel op de parking van supermarkten. Vanuit het justitiegebouw in Dendermonde leidde hij het onderzoek naar de twee Benderaids in Vlaanderen. De overige overvallen waren toevertrouwd aan andere teams.

Onder zijn aanvoering werden de wapens ontdekt die de Bende in een kanaal had gedropt. Dit was het resultaat van intelligent speurwerk, waarbij Troch op geen steun van de andere teams kon rekenen. Een lid van één van die teams werd zelfs door zijn chefs op de vingers getikt omdat hij voor Troch een kopietje van een cruciaal proces-verbaal had gemaakt.

Ondanks Trochs aandringen was er van de samenwerking tussen de verschillende speurders nauwelijks sprake. Meer zelfs, einde 1990 moest hij zijn eigen bundels inleveren! Dat gebeurde na een onderonsje van de toenmalige minister van Justitie met de procureurs-generaal en een procedurele schertsvertoning, waarbij geen rekening werd gehouden met de rechten van de nabestaanden van de slachtoffers.

Trochs dossiers verhuisden naar Charleroi. In oktober 1991 brachten rechercheurs van die onderzoekscel een bezoek aan Dendermonde. Ze wilden het één en ander opzoeken in dossiers die niet meteen met het Bende te maken hadden. Ze laadden ongevraagd 14 kasten in een voertuig en verdwenen als dieven in de nacht. In één van de kasten lagen persoonlijke spullen van Troch.

De Bende heeft de Belgen diep geschokt: je zult maar rustig gaan shoppen. Het is jarenlang mijn eigen journalistieke obsessie geweest. Ik bezocht alle plaatsen delict, bedacht met collega's allerhande complotten, sprak met slachtoffers, verdachten, politiemensen, ja zelfs met Troch maar die hield zich handig aan de geheimhoudingsplicht. Ik keek vooral met afgrijzen toe hoe er in dit gigantisch dossier geen millimeter vooruitgang werd geboekt.

Tot voor kort dacht ik getuige te zijn geweest van al het onmogelijke. Hoe naïef! Einde 2010 werd Troch uitgenodigd om in Charleroi tekst en uitleg te geven over zijn dossier over de aanslag in Aalst (9 november 1985, acht doden). Daar werd hem verteld dat de sleutel tot dit grootste mysterie ooit wellicht in zijn dossiers verborgen ligt. Reken zelf maar uit: 2010–1985=…