Deep Throat is dood. Oud-FBI topman Mark Felt, de cruciale bron voor de journalisten Woodward en Bernstein bij het uitspitten van Watergate is 95 jaar geworden.

Dertig jaar lang hield hij zijn mond over het feit dat hij het was wiens informatie uiteindelijk in 1974 leidde tot het aftreden van de Republikeinse president Richard Nixon. Die deed namelijk onwettige dingen: zoals een inbraak regelen in het Democratische
campagnehoofdkwartier in het Watergate-gebouw in Washington, in juni 1972.

Nixons toenmalige Republikeinse medewerkers en latere machthebbers in het
Witte Huis, deden ook onwettige dingen zoals martelen, eigen burgers massaal bespioneren en verkiezingen manipuleren. Maar zij kwamen er mee weg. Onder de twee regeringen Bush werden gewoon wetten veranderd en presidentiële decreten uitgevaardigd. En met de hem bekende olijke kwinkslag stak Bush jr. een middelvinger naar de internationale gemeenschap: Fuck you, I’m from Texas!
 
Met het wereldwijd onder druk staan van democratische processen wordt steeds vaker duidelijk hoe belangrijk een kritische journalistiek is en vooral ook een onafhankelijke rechterlijke macht. Maar helaas is ook dit een trend: de scheiding der machten staat onder druk, en dat niet alleen in schurkenstaten.

Baron Charles Louis de La Brède et de Montesquieu zou zich dezer dagen omdraaien in zijn graf. Frankrijks belangrijkste filosoof van de Verlichting was immers degene die de trias politica bedacht, de scheiding der machten, hét fundament van democratische staten.
Omdat iedereen weet dat macht corrumpeert (en altijd naar meer smaakt) moeten verschillende machten onafhankelijk van elkaar werken en elkaar zo in evenwicht houden. Vooral de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is essentieel als heren en dames van de wetgevende (parlement) en uitvoerende (regering) zich misdragen of zich niet aan de wet houden.

De pertinente vraag is of we nog van democratieën mogen spreken, als na de parlementaire controle nu ook de rechterlijke macht langzaam maar zeker wordt ondergraven.
 
Herinnert u zich hoe in 2007 in Pakistan president Musharraf de alom gewaardeerde opperrechter van het Hooggerechtshof, Iftikhar Mohammad Chaudry liet arresteren en ontslaan. Chaudry wilde schendingen van mensenrechten in de strijd tegen terrorisme onderzoeken.

In Washington liet het ministerie van Buitenlandse zaken weten 'zich grote zorgen' te maken. Zelf kon het Witte Huis er anders ook wat van. Eind maart 2007 was er bijvoorbeeld het zoveelste schandaal over ongrondwettelijke praktijken van de uitvoerende macht. Na het illegaal afluisteren van virtueel alle Amerikanen en het aftappen van financiële gegevens (Swiftgate), draaide dat schandaal rond het ontslag van acht procureurs door de minister van
Justitie Alberto R. Gonzalez, mogelijk op instigatie van de toenmalige politiek adviseur van het Witte Huis, Karl Rove.

De procureurs - tien procent van alle federale openbare aanklagers - werden te kritisch bevonden. Ze zouden iets te ijverig zijn geweest in hun onderzoek naar corruptie bij vooraanstaande Republikeinen. Bush accepteerde dat de door Democraten gedomineerde Senaat zijn adviseurs ondervroeg over dit ontslag, maar niet onder ede. En er mochten geen
notulen gemaakt worden. Ze zouden wel eens de waarheid kunnen vertellen en
zichzelf beschuldigen!

Dat zal ook in België gebeuren, een onderzoekscommissie van het parlement zal onderzoeken of en hoe premier Leterme zijn macht misbruikte om de rechtsgang rond Fortis te beïnvloeden. Fortisgate dus. De hoogste magistraat, voorzitter van het Hof van Cassatie vond alvast van wel.

Leterme, de man die zich god waande in Vlaanderen dankzij 800.000 voorkeursstemmen, blijkt nu meer een rattenvanger van Hamelen. Hij beloofde de kiezers hemel op aarde. Nu zit België niet alleen met een financiële crisis, een geïmplodeerde kroonjuweel genaamd Fortis, een vertrouwenscrisis tussen burgers en politiek, tussen (taal)gemeenschappen.

Dit is geen verdriet van België meer, dit is een verdrietcrisis. Misschien moesten we naast Montesquieu ook Abraham Lincoln weer eens tot leven wekken. Deze zestiende (en in 1865 doodgeschoten) president van de VS zei 'Ik heb het volste vertrouwen in de burgers. Op voorwaarde dat je hen de waarheid vertelt, kunnen ze elke nationale crisis aan. Het is
alleen zaak hen de echte feiten te bezorgen.'

Dat is wat Leterme met zijn brief over Fortis en de rechtszaken aan het parlement dacht te doen. Maar als uit die feiten blijkt dat je eigen kabinet over de schreef gaat, moet je natuurlijk wel je biezen pakken. De arme Leterme is blijkbaar zo het overzicht kwijt dat hij niet inziet dat hij zijn eigen Deep Throat was.

Volgens Montesquieu was een sterke bovenklasse, verdeeld over de verschillende machten, noodzakelijk om machtsmisbruik en despotisme tegen te gaan. De exemplarische grondwet van Frankrijk en die van de VS uit de achttiende eeuw zijn hierop gebaseerd. Maar mijnheer de baron, wat als de bovenklasse door machtswellust zélf esprit des lois uit het oog
verliest?

Robespierre erbij halen? Nee toch!?